Taak initiatie

Well begun is half done.

Mary Poppins

Executieve vaardigheden van groot belang bij de schoolloopbaan van een mens. 

Executieve vaardigheden ontwikkelen zich al erg vroeg en blijven zich ontwikkelen tot het vijfentwintigste levensjaar. Taakinitiatie valt volgens Dawson (2021) onder de basisvaardigheden en moet eerst ontwikkeld worden voordat de Advanced Skill plannen kan ontwikkelen.

Op ons vmbo zijn we recentelijk gestart met het begeleiden van taakinitiatie met behulp van de gesprekskaarten van Leren Leren Nederland. Of dit al resultaat afwerpt is nog niet bekend. Hier richt ik mijn ondezoek op.

Definities

Executieve vaardigheden

Executieve vaardigheden verwijzen naar vaardigheden (mogelijk gemaakt door de eigenschappen van de hersenen) die mensen nodig hebben om taken effectief uit te voeren en problemen op te lossen.

Guare et al., 2019

Taakinitiatie

Het vermogen om zonder uitstel met projecten of activiteiten te beginnen, op tijd en op een efficiënte wijze.

Guare et al., 2019

Aanleiding

Wat willen we bereiken?

Formatief evalueren

Minder summatief toetsen en meer formatief evalueren. Formatief evalueren kan niet via een afvinklijstje, dan wordt het weer summatief. 

Leerproces leerling

We willen de leerling meer betrekken bij zijn of haar eigen leerproces. De leerling moet leren dat hij of zij zelf verantwoordelijk is voor zijn of haar leren.

Executieve vaardigheden

Zomaar ‘even’ een leerling zelf verantwoordelijk laten zijn voor zijn of haar leerproces kan niet. Dit moet aangeleerd worden. Wij zetten in op exeutieve vaardigheden. 

Theorie

Cognitieve functies

Executieve vaardigheden worden aangestuurd door cognitieve functies die in de prefrontale cortex huizen. De prefrontale cortex ontwikkelt zich tot ongeveer het 25e levensjaar.

Dit houdt in dat de executieve vaardigheden nog volop in ontwikkeling zijn wanneer wij de leerlingen op het vmbo binnen krijgen maar zijn wel erg belangrijk! Bijvoorbeeld voor

  • het onthouden van simpele en complexe instructies,
  • doorzetten,
  • concentreren
  • efficiënt omgaan met afleidende prikkels.

Daarnaast is het wenselijk wanneer een leerling

  • kan samenwerken,
  • beslissingen kan nemen,
  • kritisch kan denken
  • rekening kan houden met andermans gevoelens (Van der Donk & Jolles, 2017).

Ook later in het leven spelen executieve vaardigheden een rol bij bijvoorbeeld kwaliteit van leven.

Theorie

Tijdsbeleving

Mensen delen toekomstige activiteiten op in twee categorieën: een “like-the-present” categorie die min of meer het heden is, en een  “unlike- the-present” categorie waar anders naar gekeken wordt.

Het is voor pubers moeilijk om zonder uitstel met projecten of activiteiten te beginnen

  1. Pubers hebben de neiging om te kiezen voor contextafhankelijke activiteiten die meteen bevrediging geven, vooral wanneer daar leeftijdsgenoten bij betrokken zijn.
  2. De tijdsbeleving van een puber is nog niet voldoende ontwikkeld. Pubers overschatten de resterende tijd die er is voor een taak en onderschatten de daadwerkelijk benodigde tijd.

Taken in het heden triggeren een actie. Pubers delen oninteressant werk vaak in de unlike-the-present categorie waardoor het werk niet urgent genoeg is om mee te beginnen. 

Concepten

Interessant voor ons vmbo

Gespreks- en interventiekaarten

Gespreks- en interventiekaarten

Leren Leren Nederland

Met behulp van de gespreks- en interventiekaarten kunnen docenten stellingen bespreken die op de kaart staan. Daarnaast zijn er ook doorvraagvragen zodat je als begeleider echt inzicht krijgt in wat er speelt bij een leerling. Het fijne aan deze kaarten is dat je niet zelf de vragen hoeft te bedenken. De collega’s zijn hiermee begonnen en ik ben nieuwsgierig wat dit op dit moment opgeleverd heeft. 

Cognitieve functies

Cognitieve functies

Van Doorn

Via de omgekeerde pyramide van Emiel van Doorn kun je snel zien welke cognitieve functies ten grondslag liggen aan een executieve vaardigheid. Hierdoor kun je heel specifiek dat (cognitieve) onderdeel trainen wat nodig is om een executieve vaardigheid te versterken. Interessant hieraan lijkt mij dat dit houvast kan geven om vooruitgang te registreren (niet beoordelen). Dit zou mooi met de focusgroep besproken kunnen worden.

PAO

Doelstelling en onderzoeksvragen

Ik wil met mijn onderzoek een bijdrage leveren aan de begeleiding op taakinitiatie onze leerlingen.

Doelstelling

Hoe begeleiden docenten nu op taakinitiatie?

Hoofdvraag

Welke cognitieve vaardigheden zijn er nodig voor taakinitiatie?

Wat is op dit moment het resultaat is van de inspanningen van de docent/ mentor?

Wat zijn leerlingen sinds de begeleiding op taakinitiatie anders gaan doen?

Deelvragen

Bronnen

Dawson, P., (2021). Helping Children and Teens Strengthen Executive Skills to Reach Their Full Potential, Archives of Clinical Neuropsychology 36(7), p. 1279-1282, https://doi.org/10.1093/arclin/acab057

Guare, R., Dawson, P., & Guare, C., (2019). Slim maar… pubereditie

Samuels, W.E., Tournaki, N., Blackman, S. & Zilinski, C. (2016). Executive functioning predicts academic achievement in middle school: A four-year longitudinal study, The Journal of Educational Research 109(5), 478-490. https://doi.org/10.1080/00220671.2014.979913

Tu, Y. & Soman, D., (2014). The categorization of time and its impact on task initiation, Journal of Consumer Research 41(3), 810-822. https://doi.org/10.1086/677840

Valcke, M. (2018). Onderwijskunde als ontwerpwetenschap. Van leren naar instructie. Deel 2.

Zakharova M.N., Machinskaya R.I. & Agris A.R. (2022). Brain Executive Functions and Learning Readiness in Senior Preschool Age. Kul’turno-istoricheskaya psikhologiya = Cultural-Historical Psychology 18(3), 81–91. https://psyjournals.ru/en/journals/chp/archive/2022_n3/Zakharova_et_al

Artikelen en boeken

Leren Leren Nederland (z.d.). Executieve functies. Geraadpleegd op 2 januari 2024, van https://www.lerenlerennederland.nl/executieve-functies/

Sinclair, K., (2023). Executive function skills: Which EF skills should I see at different ages? (2023). EF Specialists. Geraadpleegd op 7 januari 2024 van https://shorturl.at/evDHM

Van der Klink, T. & Zijderhand, R. (2023). Interventiekaarten executieve vaardigheden Uitgever ?? 7e druk. ISBN ??

Grijze literatuur